PANDEMİK GRİP(H1N1 2009 Domuz Gribi) AŞISI

Genel bilgiler

Pandemik grip (H1N1 2009 gribi,eski adı ile  domuz gribi) ilk kez Nisan 2009’ da Meksika’da tesbit edilmiş olup,daha sonra diğer ülke ve kıtalarda da  vakaların görülmesi üzerine Haziran 2009’ da Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından alarm düzeyi faz 6 ya çıkarılmıştır.Yani; pandemi(salgın),genel toplumda artmış ve devam eden bulaşma olduğu ilan edilmiştir.

Pandemik grip(H1N12009);  yüksek ateşle beraber öksürük,boğaz ağrısı, yaygın vücut ağrıları,başağrısı,halsizlik-bitkinlik,burun akıntısı-hapşırık,bazen de bulantı, kusma,ishal gibi belirtilerle seyretmektedir.

Ülkemizde daha önce  az sayıda yurtdışı kaynaklı vakalar görülürken, grip mevsiminin başlaması ile  yerel vakalar görülmeye , pandemik grip  hızlı bir şekilde yayılmaya ve  vaka sayısı artmaya  başlamıştır .

H1N1 2009 virüsünün tesbit edilmesinin ardından  Mayıs 2009’da aday aşı virüsünün önerilmesi ile  aşı üretim çalışmaları başlamış,mevsimsel grip aşısında da olduğu gibi gerekli  süreçlerden  geçtikten sonra   yaklaşık 6 ay sonunda aşı kullanıma sunulmuştur.

Aşı nedir,ne işe yarar?

Aşılar; kişileri hastalıktan ve onun kötü sonuçlarından koruyabilmek için, insan ve hayvanlarda hastalık yapma yeteneğinde olan virüs,bakteri  vb.  mikropların hastalık yapma karakterlerinden arındırılarak ; sağlam ve risk altındaki kişilere verilmek üzere geliştirilen maddelerdir. Aşılar  koruyucu amaçlı olduklarından hastalığa yakalanmadan önce, uygun zamanda  yapılmaları gerekir.Yani herhangi bir hastalık oluştuktan sonra veya hastalığı geçirdikten sonra aşı yapmanın yararı olmamaktadır.

Pandemik aşı(H1N1 2009 aşısı)

Grip aşıları , grip salgınları sırasında  insanları korumak için  en etkili yollardan birisidir.Diğer koruyucu  önlemler; sosyal mesafe ve kişisel hijyen önlemleridir.

Pandemik virüs yeni bir virüstür ve  hemen herkes bu virüse duyarlıdır.

Aşı  nerelerde ve hangi teknikle üretilmektedir?

Pandemik aşı, 20’den fazla  ülkede (ABD,Avrupa Ülkeleri,Çin,Japonya,Rusya,Macaristan,gibi) üretilmekte ve   ruhsatlandırılmaktadır.Aşıların çoğu  döllenmiş yumurtada,çok az bir kısmı da hücre kültürü  teknolojisi ile üretilmektedir.

Bugüne kadar tesbit edilen H1N1 2009 vakalarının incelenmesi sonucunda WHO’nun  pandemik  grip ile ilgili tesbitleri olmuştur:

-Pandemik grip vakalarının çoğunu çocuk ve genç erişkinler oluşturmaktadır ve  daha küçük çocuklarda  hastaneye yatış oranı daha yüksektir

-Klinik olarak hasta olanların %1-10’unda hastaneye yatış gerekmektedir

-Hastaneye yatanların %10-25’i  yoğun bakım ünitesine gerek duymaktadır.

-Vakaların %2-9’u ölümle sonuçlanmaktadır.

-Hastaneye yatanların  %7-10’u 2. veya 3. üç ayındaki gebelerden oluşmaktadır.

-Gebeler genel popülasyonla karşılaştırıldığında  10 kat daha fazla yoğun bakım  ünitesine ihtiyaç duymaktadır.

WHO uzmanları bu tesbitler  temelinde bazı önerilerde bulunmaktadır: http://www.who.int/csr/disease/swineflu/vaccines/en/index.html

Aşıda öncelik sırası nasıl olmalıdır?

Sağlık personeli ( kendileri ve hastalarını korumak ve sağlık hizmetini sürdürmek için ilk öncelikli gruptur)
Klinik çalışmalarla ciddi hastalık için  yüksek risk grubunda olanlar(Ulusal otoriteler kendi ülkelerindeki duruma  göre aşı uygulamalıdır)
Hamileler
6 aylıktan büyük ve   ciddi kronik hastalığı olanlar
15-49 yaş arası sağlıklı genç-erişkinler
Sağlıklı çocuklar
50-64 yaş arası sağlıklı erişkinler
65 yaş üzeri sağlıklı erişkinler.

Hastalık Kontrol Merkezi(CDC ) de H1N1 2009  infeksiyonu  için riskli gruba aşı yapılmasını önermektedir . http://www.cdc.gov/h1n1flu/vaccination/vaccine_keyfacts.htm

Bu gruplar:

Hamileler
6 aydan küçük bebeklerle yaşayan ve bakanlar(ebeveyn/bakıcı)
Sağlık personeli
6 ay-24 yaş arası çocuklar ve gençler
24-65 yaş arası ve grip ile ilişkili komplikasyonlar için  yüksek risk yaratan ciddi kronik hastalığı olanlar.

Risk  oluşturan ciddi kronik hastalıklar nelerdir?

Astım dahil  kronik akciğer hastalığı
Hipertansiyon hariç kalp-damar hastalıkları
Böbrek hastalığı
Karaciğer hastalığı
Nörolojik ve nöromüsküler hastalıklar
Kan hastalıkları
Şeker hastalığı dahil metabolik hastalıklar
İlaç ya da hastalık nedeniyle bağışıklık sistemi baskılanmış olanlar

Kimler inaktive (ölü) pandemik grip  aşısı olmamalıdır?

-Aşıya karşı aşırı duyarlık reaksiyonu yada  hayatı tehdit eden  alerjik reaksiyonu olanlar

-Daha önceki grip aşılarına karşı  ciddi reaksiyon gösterenler

-Grip aşısı olduktan sonra 6 hafta içinde Gullian Barre Sendromu gelişenler

-Orta ya da şiddetli derecede ateşli  hastalığı olanlar( aşı olmak için iyileşene kadar beklemeleri gerekir)

Pandemik aşı nasıl uygulanır?

İnaktive (ölü)aşılar ;injeksiyon yoluyla üst koldan uygulanır,Bebeklerde ve çocuklarda uyluk tercih edilebilir.

Canlı aşılar(zayıflatılmış canlı virüs içerirler);burundan sprey şeklinde uygulanır.

Her iki aşı da   pandemik gribe karşı koruyucudur. Aşılamadan  yaklaşık 2 hafta sonra  vücutta  H1N1 2009 a karşı koruma sağlayan antikorlar  geliştirmektedir.

Erişkinlerde ve 10 yaşın üzerindeki çocuklarda  tek doz aşı önerilmektedir.

Aşılamada ulusal otoritenin çocuklara öncelik verdiği yerlerde de ,uzmanlar, 6 ay-10 yaş arasında mümkün olduğu kadar çok çocuğu aşılamak için tek doz aşı önermektedir.Bu doz önerileri yeni verilerle değişebilir.

Aşının yan etkileri nelerdir?

Pandemik aşının  grip aşıları ile benzer bazı yanetkileri olabilir.Bu yan etkiler aşının tipi,nasıl verildiği ve aşı uygulanan kişinin yaşına bağlıdır.

1-İnaktive(ölü) virüsle üretilen aşılar; sıklıkla  kırgınlık, aşı yerinde şişlik ,kızarıklık gibi lokal reaksiyonlara,daha az sıklıkla da  ateş,kas-eklem ağrıları ve  başağrısına neden olabilir.Bu yanetkiler genellikle hafiftir ve 1-2 gün sürebilir.Nadiren  bazı aşı  bileşenlerine  aşırı duyarlık yüzünden  ciddi alerjik reaksiyonlara neden olabilir.

2-Canlı virüs içeren aşılar ise; sıklıkla burun akıntısı öksürük,daha az sıklıkla da  boğaz ağrısı,hafif ateş, huzursuzluk, baş ağrısı ,kasağrılarına  neden olabilir.Çocuklarda kusma ve hırıltılı solunum da görülebilir.

ÜLKEMİZDEKİ DURUM

Dünya Sağlık Örgütü ,ulusal otoritelerin ülkelerindeki duruma göre  aşı planlaması yapmasını önermektedir.

Ülkemizde aşı üretimi yapılamamaktadır.Bu nedenle   H1N1 2009 aşısı, Ulusal Pandemi Planı çerçevesinde  T.C.Sağlık  Bakanlığı tarafından  yurtdışından  getirtilmektedir. Sağlık Bakanlığı’nın     28.10.2009 tarihli basın açıklaması  ile ‘’H1N1 2009 aşılarının ülkemize gelen ilk partisinden alınan numunelerin Refik Saydam Hıfzıssıhha Laboratuarı’ndaki ön ve son kontrollerinin tamamlandığı, bütün sonuçların olumlu olarak çıktığı, Türkiye’deki H1N1 2009 Aşı uygulaması ve takviminin tamamen Pandemi Bilim Kurulu’nun( Bu kurul Ülkemizdeki konunun uzmanı ,önde gelen bilim insanlarından oluşmaktadır.)  verdiği kararlara göre planlanmakta ve icra edilmekte olduğu,aşının  ilk olarak sağlık çalışanlarına 02.11 2009  tarihinde  uygulanmaya başlanacağı’’ duyurulmuştur.(http://www.grip.saglik.gov.tr/28102009-tarihli-aciklama-saat-1500-id396-8.html).

Ülkemizde uygulanacak aşılar,ölü virüs içeren,injeksiyon şeklinde uygulanan aşılardır.

Aşı sadece ülkemizde uygulanan bir aşı değildir.Aşı uygulaması pek çok ülkede başlamıştır.Bunlar ABD,Avustralya,İsveç,Norveç,Belçika Danimarka,İngiltere,Fransa,Çin,Japonya,Brezilya,Romanya ,Macaristan gibi ülkelerdir.

AŞI İLE İLGİLİ MERAK EDİLENLER:

Pandemik aşı güvenli midir?

Bugüne kadar tamamlanmış çalışmalar,pandemik aşıların mevsimsel grip aşıları kadar güvenilir olduğunu ileri sürmektedir.Şimdiye kadar tesbit edilen yan etkiler de  mevsimsel grip aşısı ile görülenlere benzemektedir.

Hamilelerde  pandemik aşı güvenli midir?

Bugüne kadar  yapılan çalışmalarda, pandemik aşının, gebelik,doğurganlık,embriyo ve fetüs gelişimi, doğum ya da doğum sonrası gelişme üzerinde  zararlı bir etkisi gösterilmemiştir.Aşı olan gebelerin izlendiği çalışmalar devam etmektedir.

Çocuklarda pandemik aşı güvenli midir?

Çocuklarda grip aşılarından sonra görülen  aşı reaksiyonları diğer çocukluk aşıları sonrasında görülenlerle benzer reaksiyonlardır.

Pandemik aşı ne tür güvenlik testlerinden geçmiştir?

Pandemik virüs yeni bir virüs olduğu için  bağışıklık cevabı ve güvenliği hakkında temel bilgileri elde etmek için  hem klinik hem de klinik dışı çalışmalar yapılmış;bugüne kadar rapor edilen çalışmalar pandemik aşının mevsimsel grip aşısı kadar güvenilir olduğunu göstermiştir.

Aşının içindeki civa(Thiomersal)  zararlı mıdır?

Thiomersal,aşının kullanımı sırasında bakterilerle   kirlenmesini  önlemek için  yaygın olarak kullanılan civa bazlı   koruyucu bir maddedir.Eğer aşı çoklu doz şeklinde üretilmişse,ölü aşılar thiomersal içermektedir.Thiomersal insanlarda zararlı etkisi olan methyl mercury içermez, civanın farklı bir formu olan  ethyl mercury içerir.Ethyl mercury  vücutta birikmez,daha hızlı metabolize olup vücuttan atılır.

Thiomersalin güvenilirliği  bilimsel gruplar tarafından çok ayrıntılı  bir şekilde gözden geçirilmiştir; aşılardaki thiomersale maruz kalmış bebekler,çocuklar,erişkinler ve hamilelerde  toksisite kanıtı bulunamamıştır.

Aşılarda kullanılan’’ Adjuvant’’ lar zararlı mıdır?

Adjuvant maddeler aşının bağışıklık cevabını arttıran ve daha etkili olmalarını sağlayan maddelerdir.Yıllardan beri  bazı aşılarda kullanılmaktadır.Bilimsel çalışmalardan elde edilen veriler,pandemik aşı üretiminde kullanılan adjuvantların güvenli olduğunu desteklemektedir.Pandemik grip aşısında kullanılan adjuvanlar,halihazırda   hepatit B aşısı,diğer mevsimsel grip aşıları gibi diğer aşılarda da kullanımı onaylanmış,güvenli  adjuvantlardır.

Pandemik aşı Guillian Barre  Sendromu’na yol açar mı?

Guillian Barre  Sendromu(GBS);hızlı gelişen,kaslarda güçsüzlükle sonuçlanan,bir periferik sinir sistemi  hastalığıdır.Hastaların çoğu tamamen iyileşirken, çok az bir kısmında kalıcı olabilir.Grip  de dahil olmak üzere çeşitli infeksiyonlardan sonra oluşabilir.Halen mevcut aşılarla aşılanmış kişilerde GBS  sıklığı, aşılanmamış kişilerle aynıdır.

Grip aşıları ile ilgili geniş kapsamlı çalışmalar ve veri analizlerinde  sadece  1976 aşısı(H1N1swine flu benzeri virüs içerir) ile  nedensel ilişki bulunmuş, daha sonra  ne mevsimsel grip aşıları ne de  diğer pandemik aşılarla  açık bir nedensel ilişki bulunamamıştır.1976 yılındaki aşı kampanyasında aşılanan     her 1 milyon kişiden 10 kişide GBS görülmüş, ama  nedeni  kesin olarak saptanamamıştır.

Mevcut aşıda da benzer risk potansiyeli tamamen dışlanamamakla beraber; pandemik aşılar  bilinen standartlara göre ve daha önce  çok iyi bir şekilde GBS ile ilişkisi olmadığı gösterilen  grip aşıları ile benzer standartlarda üretilmektedir.

Pandemik aşının hastalık yapma riski var mı?

Ölü aşı ;ölü virüs ya da virüs parçacıkları içerdiği için;canlı aşı da çeşitli şekillerde  zayıflatılmış ,fakat hastalığa neden olamayan  zayıflatılmış virüs içerdiği için, aşılar hastalığa neden olmaz.  

SONUÇ OLARAK:

Tüm bu bilgilerin ışığında H1N1 2009 aşısı  WHO,CDC ve T.C.Sağlık Bakanlığı tarafından risk gruplarına  önerilmektedir.Bu risk gruplarında yer alıyorsanız, sizin ve çocuğunuzun sağlık durumunu en iyi bilen, takibinizi  yapmakta olan doktorunuza danışarak aşı konusunda kararınızı vermeniz önerilir.

Konu ile ilgili bilgi  ve gelişmeler:

http://www.who.int/
http://www.cdc.gov/h1n1flu
http://www.grip.saglik.gov.tr/

sayfalarından takip edilebilir.

Dr.Ülkü Kerimoğlu