PANDEMİK GRİP(H1N1 2009 Domuz Gribi) AŞISI
Genel bilgiler
Pandemik grip (H1N1 2009 gribi,eski adı ile domuz gribi) ilk kez Nisan 2009’ da Meksika’da tesbit edilmiş olup,daha sonra diğer ülke ve kıtalarda da vakaların görülmesi üzerine Haziran 2009’ da Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından alarm düzeyi faz 6 ya çıkarılmıştır.Yani; pandemi(salgın),genel toplumda artmış ve devam eden bulaşma olduğu ilan edilmiştir.
Pandemik grip(H1N12009); yüksek ateşle beraber öksürük,boğaz ağrısı, yaygın vücut ağrıları,başağrısı,halsizlik-bitkinlik,burun akıntısı-hapşırık,bazen de bulantı, kusma,ishal gibi belirtilerle seyretmektedir.
Ülkemizde daha önce az sayıda yurtdışı kaynaklı vakalar görülürken, grip mevsiminin başlaması ile yerel vakalar görülmeye , pandemik grip hızlı bir şekilde yayılmaya ve vaka sayısı artmaya başlamıştır .
H1N1 2009 virüsünün tesbit edilmesinin ardından Mayıs 2009’da aday aşı virüsünün önerilmesi ile aşı üretim çalışmaları başlamış,mevsimsel grip aşısında da olduğu gibi gerekli süreçlerden geçtikten sonra yaklaşık 6 ay sonunda aşı kullanıma sunulmuştur.
Aşı nedir,ne işe yarar?
Aşılar; kişileri hastalıktan ve onun kötü sonuçlarından koruyabilmek için, insan ve hayvanlarda hastalık yapma yeteneğinde olan virüs,bakteri vb. mikropların hastalık yapma karakterlerinden arındırılarak ; sağlam ve risk altındaki kişilere verilmek üzere geliştirilen maddelerdir. Aşılar koruyucu amaçlı olduklarından hastalığa yakalanmadan önce, uygun zamanda yapılmaları gerekir.Yani herhangi bir hastalık oluştuktan sonra veya hastalığı geçirdikten sonra aşı yapmanın yararı olmamaktadır.
Pandemik aşı(H1N1 2009 aşısı)
Grip aşıları , grip salgınları sırasında insanları korumak için en etkili yollardan birisidir.Diğer koruyucu önlemler; sosyal mesafe ve kişisel hijyen önlemleridir.
Pandemik virüs yeni bir virüstür ve hemen herkes bu virüse duyarlıdır.
Aşı nerelerde ve hangi teknikle üretilmektedir?
Pandemik aşı, 20’den fazla ülkede (ABD,Avrupa Ülkeleri,Çin,Japonya,Rusya,Macaristan,gibi) üretilmekte ve ruhsatlandırılmaktadır.Aşıların çoğu döllenmiş yumurtada,çok az bir kısmı da hücre kültürü teknolojisi ile üretilmektedir.
Bugüne kadar tesbit edilen H1N1 2009 vakalarının incelenmesi sonucunda WHO’nun pandemik grip ile ilgili tesbitleri olmuştur:
-Pandemik grip vakalarının çoğunu çocuk ve genç erişkinler oluşturmaktadır ve daha küçük çocuklarda hastaneye yatış oranı daha yüksektir
-Klinik olarak hasta olanların %1-10’unda hastaneye yatış gerekmektedir
-Hastaneye yatanların %10-25’i yoğun bakım ünitesine gerek duymaktadır.
-Vakaların %2-9’u ölümle sonuçlanmaktadır.
-Hastaneye yatanların %7-10’u 2. veya 3. üç ayındaki gebelerden oluşmaktadır.
-Gebeler genel popülasyonla karşılaştırıldığında 10 kat daha fazla yoğun bakım ünitesine ihtiyaç duymaktadır.
WHO uzmanları bu tesbitler temelinde bazı önerilerde bulunmaktadır: http://www.who.int/csr/disease/swineflu/vaccines/en/index.html
Aşıda öncelik sırası nasıl olmalıdır?
Sağlık personeli ( kendileri ve hastalarını korumak ve sağlık hizmetini sürdürmek için ilk öncelikli gruptur)
Klinik çalışmalarla ciddi hastalık için yüksek risk grubunda olanlar(Ulusal otoriteler kendi ülkelerindeki duruma göre aşı uygulamalıdır)
Hamileler
6 aylıktan büyük ve ciddi kronik hastalığı olanlar
15-49 yaş arası sağlıklı genç-erişkinler
Sağlıklı çocuklar
50-64 yaş arası sağlıklı erişkinler
65 yaş üzeri sağlıklı erişkinler.
Hastalık Kontrol Merkezi(CDC ) de H1N1 2009 infeksiyonu için riskli gruba aşı yapılmasını önermektedir . http://www.cdc.gov/h1n1flu/vaccination/vaccine_keyfacts.htm
Bu gruplar:
Hamileler
6 aydan küçük bebeklerle yaşayan ve bakanlar(ebeveyn/bakıcı)
Sağlık personeli
6 ay-24 yaş arası çocuklar ve gençler
24-65 yaş arası ve grip ile ilişkili komplikasyonlar için yüksek risk yaratan ciddi kronik hastalığı olanlar.
Risk oluşturan ciddi kronik hastalıklar nelerdir?
Astım dahil kronik akciğer hastalığı
Hipertansiyon hariç kalp-damar hastalıkları
Böbrek hastalığı
Karaciğer hastalığı
Nörolojik ve nöromüsküler hastalıklar
Kan hastalıkları
Şeker hastalığı dahil metabolik hastalıklar
İlaç ya da hastalık nedeniyle bağışıklık sistemi baskılanmış olanlar
Kimler inaktive (ölü) pandemik grip aşısı olmamalıdır?
-Aşıya karşı aşırı duyarlık reaksiyonu yada hayatı tehdit eden alerjik reaksiyonu olanlar
-Daha önceki grip aşılarına karşı ciddi reaksiyon gösterenler
-Grip aşısı olduktan sonra 6 hafta içinde Gullian Barre Sendromu gelişenler
-Orta ya da şiddetli derecede ateşli hastalığı olanlar( aşı olmak için iyileşene kadar beklemeleri gerekir)
Pandemik aşı nasıl uygulanır?
İnaktive (ölü)aşılar ;injeksiyon yoluyla üst koldan uygulanır,Bebeklerde ve çocuklarda uyluk tercih edilebilir.
Canlı aşılar(zayıflatılmış canlı virüs içerirler);burundan sprey şeklinde uygulanır.
Her iki aşı da pandemik gribe karşı koruyucudur. Aşılamadan yaklaşık 2 hafta sonra vücutta H1N1 2009 a karşı koruma sağlayan antikorlar geliştirmektedir.
Erişkinlerde ve 10 yaşın üzerindeki çocuklarda tek doz aşı önerilmektedir.
Aşılamada ulusal otoritenin çocuklara öncelik verdiği yerlerde de ,uzmanlar, 6 ay-10 yaş arasında mümkün olduğu kadar çok çocuğu aşılamak için tek doz aşı önermektedir.Bu doz önerileri yeni verilerle değişebilir.
Aşının yan etkileri nelerdir?
Pandemik aşının grip aşıları ile benzer bazı yanetkileri olabilir.Bu yan etkiler aşının tipi,nasıl verildiği ve aşı uygulanan kişinin yaşına bağlıdır.
1-İnaktive(ölü) virüsle üretilen aşılar; sıklıkla kırgınlık, aşı yerinde şişlik ,kızarıklık gibi lokal reaksiyonlara,daha az sıklıkla da ateş,kas-eklem ağrıları ve başağrısına neden olabilir.Bu yanetkiler genellikle hafiftir ve 1-2 gün sürebilir.Nadiren bazı aşı bileşenlerine aşırı duyarlık yüzünden ciddi alerjik reaksiyonlara neden olabilir.
2-Canlı virüs içeren aşılar ise; sıklıkla burun akıntısı öksürük,daha az sıklıkla da boğaz ağrısı,hafif ateş, huzursuzluk, baş ağrısı ,kasağrılarına neden olabilir.Çocuklarda kusma ve hırıltılı solunum da görülebilir.
ÜLKEMİZDEKİ DURUM
Dünya Sağlık Örgütü ,ulusal otoritelerin ülkelerindeki duruma göre aşı planlaması yapmasını önermektedir.
Ülkemizde aşı üretimi yapılamamaktadır.Bu nedenle H1N1 2009 aşısı, Ulusal Pandemi Planı çerçevesinde T.C.Sağlık Bakanlığı tarafından yurtdışından getirtilmektedir. Sağlık Bakanlığı’nın 28.10.2009 tarihli basın açıklaması ile ‘’H1N1 2009 aşılarının ülkemize gelen ilk partisinden alınan numunelerin Refik Saydam Hıfzıssıhha Laboratuarı’ndaki ön ve son kontrollerinin tamamlandığı, bütün sonuçların olumlu olarak çıktığı, Türkiye’deki H1N1 2009 Aşı uygulaması ve takviminin tamamen Pandemi Bilim Kurulu’nun( Bu kurul Ülkemizdeki konunun uzmanı ,önde gelen bilim insanlarından oluşmaktadır.) verdiği kararlara göre planlanmakta ve icra edilmekte olduğu,aşının ilk olarak sağlık çalışanlarına 02.11 2009 tarihinde uygulanmaya başlanacağı’’ duyurulmuştur.(http://www.grip.saglik.gov.tr/28102009-tarihli-aciklama-saat-1500-id396-8.html).
Ülkemizde uygulanacak aşılar,ölü virüs içeren,injeksiyon şeklinde uygulanan aşılardır.
Aşı sadece ülkemizde uygulanan bir aşı değildir.Aşı uygulaması pek çok ülkede başlamıştır.Bunlar ABD,Avustralya,İsveç,Norveç,Belçika Danimarka,İngiltere,Fransa,Çin,Japonya,Brezilya,Romanya ,Macaristan gibi ülkelerdir.
AŞI İLE İLGİLİ MERAK EDİLENLER:
Pandemik aşı güvenli midir?
Bugüne kadar tamamlanmış çalışmalar,pandemik aşıların mevsimsel grip aşıları kadar güvenilir olduğunu ileri sürmektedir.Şimdiye kadar tesbit edilen yan etkiler de mevsimsel grip aşısı ile görülenlere benzemektedir.
Hamilelerde pandemik aşı güvenli midir?
Bugüne kadar yapılan çalışmalarda, pandemik aşının, gebelik,doğurganlık,embriyo ve fetüs gelişimi, doğum ya da doğum sonrası gelişme üzerinde zararlı bir etkisi gösterilmemiştir.Aşı olan gebelerin izlendiği çalışmalar devam etmektedir.
Çocuklarda pandemik aşı güvenli midir?
Çocuklarda grip aşılarından sonra görülen aşı reaksiyonları diğer çocukluk aşıları sonrasında görülenlerle benzer reaksiyonlardır.
Pandemik aşı ne tür güvenlik testlerinden geçmiştir?
Pandemik virüs yeni bir virüs olduğu için bağışıklık cevabı ve güvenliği hakkında temel bilgileri elde etmek için hem klinik hem de klinik dışı çalışmalar yapılmış;bugüne kadar rapor edilen çalışmalar pandemik aşının mevsimsel grip aşısı kadar güvenilir olduğunu göstermiştir.
Aşının içindeki civa(Thiomersal) zararlı mıdır?
Thiomersal,aşının kullanımı sırasında bakterilerle kirlenmesini önlemek için yaygın olarak kullanılan civa bazlı koruyucu bir maddedir.Eğer aşı çoklu doz şeklinde üretilmişse,ölü aşılar thiomersal içermektedir.Thiomersal insanlarda zararlı etkisi olan methyl mercury içermez, civanın farklı bir formu olan ethyl mercury içerir.Ethyl mercury vücutta birikmez,daha hızlı metabolize olup vücuttan atılır.
Thiomersalin güvenilirliği bilimsel gruplar tarafından çok ayrıntılı bir şekilde gözden geçirilmiştir; aşılardaki thiomersale maruz kalmış bebekler,çocuklar,erişkinler ve hamilelerde toksisite kanıtı bulunamamıştır.
Aşılarda kullanılan’’ Adjuvant’’ lar zararlı mıdır?
Adjuvant maddeler aşının bağışıklık cevabını arttıran ve daha etkili olmalarını sağlayan maddelerdir.Yıllardan beri bazı aşılarda kullanılmaktadır.Bilimsel çalışmalardan elde edilen veriler,pandemik aşı üretiminde kullanılan adjuvantların güvenli olduğunu desteklemektedir.Pandemik grip aşısında kullanılan adjuvanlar,halihazırda hepatit B aşısı,diğer mevsimsel grip aşıları gibi diğer aşılarda da kullanımı onaylanmış,güvenli adjuvantlardır.
Pandemik aşı Guillian Barre Sendromu’na yol açar mı?
Guillian Barre Sendromu(GBS);hızlı gelişen,kaslarda güçsüzlükle sonuçlanan,bir periferik sinir sistemi hastalığıdır.Hastaların çoğu tamamen iyileşirken, çok az bir kısmında kalıcı olabilir.Grip de dahil olmak üzere çeşitli infeksiyonlardan sonra oluşabilir.Halen mevcut aşılarla aşılanmış kişilerde GBS sıklığı, aşılanmamış kişilerle aynıdır.
Grip aşıları ile ilgili geniş kapsamlı çalışmalar ve veri analizlerinde sadece 1976 aşısı(H1N1swine flu benzeri virüs içerir) ile nedensel ilişki bulunmuş, daha sonra ne mevsimsel grip aşıları ne de diğer pandemik aşılarla açık bir nedensel ilişki bulunamamıştır.1976 yılındaki aşı kampanyasında aşılanan her 1 milyon kişiden 10 kişide GBS görülmüş, ama nedeni kesin olarak saptanamamıştır.
Mevcut aşıda da benzer risk potansiyeli tamamen dışlanamamakla beraber; pandemik aşılar bilinen standartlara göre ve daha önce çok iyi bir şekilde GBS ile ilişkisi olmadığı gösterilen grip aşıları ile benzer standartlarda üretilmektedir.
Pandemik aşının hastalık yapma riski var mı?
Ölü aşı ;ölü virüs ya da virüs parçacıkları içerdiği için;canlı aşı da çeşitli şekillerde zayıflatılmış ,fakat hastalığa neden olamayan zayıflatılmış virüs içerdiği için, aşılar hastalığa neden olmaz.
SONUÇ OLARAK:
Tüm bu bilgilerin ışığında H1N1 2009 aşısı WHO,CDC ve T.C.Sağlık Bakanlığı tarafından risk gruplarına önerilmektedir.Bu risk gruplarında yer alıyorsanız, sizin ve çocuğunuzun sağlık durumunu en iyi bilen, takibinizi yapmakta olan doktorunuza danışarak aşı konusunda kararınızı vermeniz önerilir.
Konu ile ilgili bilgi ve gelişmeler:
http://www.who.int/
http://www.cdc.gov/h1n1flu
http://www.grip.saglik.gov.tr/
sayfalarından takip edilebilir.
Dr.Ülkü Kerimoğlu